Hiszpańska architektura

Bardzo bogate dziedzictwo architektoniczne Hiszpanii, bardziej niż w jakimkolwiek innym kraju europejskim, charakteryzuje się mieszaniną różnych stylów. Położenie geograficzne i burzliwa historia Hiszpanii, spowodowały zróżnicowanie architektury Hiszpanii. Mieszkańcy Hiszpanii, zwykle nieśpiesznie przyjmowali główne nurty architektury europejskiej, nadając im często skrajną lub stylizowaną formę. Na terenie Hiszpanii natkniemy się na wpływy francuskie, niemieckie, włoskie i holenderskie a wszystkie razem, składają się na niezwykły hiszpański styl. Niezatarty ślad pozostawiły również setki lat okupacji mauretańskiej, i to zarówno w postaci wspaniałych budowli, wzniesionych w szczytowej fazie rozwoju cywilizacji muzełmańskiej w Andaluzji, jak też w mocnym wpływie na chrześcijańską architekturę świecką i religijną, w tym architekturę i zabudowę miast Hiszpanii.
Jednak żadne z owych styli nie zachowało swego pierwotnego kształtu. Wygrała funkcjonalność, bardzo grube mury z niewielką ilością okien dawały chłód i łagodziły prażące, gorące, słoneczne światło, szczególnie w południowych regionach Hiszpanii.
Architektura zmienia się w zależności od regionu Hiszpanii, przypominając nam również o oporach mieszkańców przeciwko zjednoczeniu. Hiszpania nie zaznała zbyt wielu zniszczeń i ogół zabytków zachował się w dobrym stanie dla potomności. Trudniej w Hiszpanii, niż gdziekolwiek w innym kraju europejskim, o czystość formy, bo przez stulecia modyfikowane budowle są dziś plątaniną stylów i odmian. Ale jednocześnie mało który kraj, może pochwalić się taką ilością zamków, kościołów, opactw, klasztorów, zabytkowych miasteczek i wiosek.
Możemy wyróżnić kilka tendencji w budownictwie hiszpańskim. Z reguły podkreśla się solidność i wydłużenie konstrukcji architektonicznej. Bardzo popularna jest ornamentyka powierzchniowa, widoczna w bardzo bogato dekorowanych portalach i licznych zdobieniach. Gorący klimat powoduje, iż ludzie chętnie przebywają na zewnątrz domów. Z konieczności zacienienia otwartej przestrzeni powstały patia, przy budynkach świeckich, oraz krużganki, którymi otaczano budowle o charakterze kościelnym, jak np. klasztory.

Okresy w architekturze Hiszpanii

Okres rzymski
Od VIII do XIII wieku. Mimo iż przetrwały ruiny budowli wcześniejszych cywilizacji, historia hiszpańskiej architektury, zaczyna się od okresu rzymskiego. Kościoły romańskie wznoszono od XI wieku, głównie na obszarze dzisiejszej Katalonii, oraz wzdłuż szlaku pielgrzymek Santiago de Compostela.

Okres wizygocki i asturyjski
Następujący po rzymskim okres wizygocki pozostawil stosunkowo niewielką ilość zabytków architektonicznych. Ta architektura charakteryzuje się prostotą części zewnętrznej. Po raz pierwszy zastosowano wtedy łuk podkowiasty, później zmodyfikowany i często używany przez Arabów.

Okres mauretański (islamski)
Od VIII do XV wieku. Do tego okresu większa część Hiszpanii była pod dominacją muzełmańską. W budowlach w stylu mauretańskim najbogatsze są wnętrza. Sciany udekorowane są roślinnymi ornamentami, geometrycznymi wzorami i stiukiem. Styl utrzymywał się do ostatecznej porażki Maurów w roku 1492.

Styl mozarabski i mudejar
Z czasów 700 letniej okupacji islamskiej na Półwyspie Iberyjskim wyrosły dwa, niepowtarzalne, hiszpańskie style architektoniczne-mozarabski i mudejar. Pierwszy był stylem chrześcijan, będących pod panowaniem Maurów, ale zachowujących swoją religię. Styl mudejar, to styl Arabów, którzy nie opuścili swoich ziem.

Styl romański
W Hiszpanii wiąże się głównie z kościołami, mostami i hospicjami przy trasie pielgrzymkowej do Santiago de Compostela. Zachował się do dziś, najsłynniejszy most z okresu romańskiego, Puente la Reina w prowincji Nawarra na północy. Kościoły natomiast występują w bardzo różnych formach.

Styl przejściowy
W drugiej połowie XII wieku wraz z reformami cysterskimi w Hiszpanii, pojawił się styl przejściowy. Reprezentowały go klasztory i opactwa misyjne, w takich miastach jak: Verula, Poblet, Santa Cruz, Santa Maria la Huerta, Las Huelgas.

Okres gotycki
Od XII do XVI wieku. Przybył do Hiszpanii z Francji pod koniec XII wieku. Łuki pełne, zastąpiono łukami ostrymi, co umożliwiło podwyższenie sklepień i powiększenie otworów okiennych. Po pewnym czasie ukształtował się specyficzny styl hiszpański i ideę czystej formy zupełnie porzucono.

Architektura renesansu
Do Hiszpanii renesans dotarł z Włoch, poprzez włoskich artystów przybyłych z Itali, jak również Hiszpanów studjujących na Półwyspie Apenińskim. Renesans to odrodzenie, wróciły więc style starożytnego Rzymu, symetria, łuk pełny. Pierwszy renesansowy budynek to Collegio Santa Cruz w Valladolid.

Architektura baroku
Architektura wczesnego baroku była bardzo powściągliwa. Sztandarowym tego przykładem jest Plaza Mayor w Madrycie, powstała na początku XVII wieku według projektu Juana Gomeza de Mory.

Architektura współczesna
Architekturę hiszpańską XX wieku charekteryzują cztery epoki, koniec rozkwitającej w latach 1880-1910 w Katalonii secesji, modernizm Drugiej Republiki lat 30-tych, imperjalizm okresu faszystowskiego, oraz współczesna architektura ery socjalistycznej, wskrzeszona pod koniec XX wieku ubiegłego stulecia.

Hiszpańska architektura w czasach obecnych

Hiszpania nadal intensywnie inwestuje w projekty zarówno publiczne, jak i prywatne. Wiele najbardziej reprezentatywnych przedsięwzięć ostatniej dekady, świadczy o ogromnym bogactwie nowych form, powstałych w tym czasie w architekturze hiszpańskiej, ciągle zaliczanej do czołówki światowej. Na szczególną uwagę zasługują. w Castellon Museo de Bellas Artes (projekt Mansilla i Tunon), budynek CIT w Inca (projekt Alberto Campo Baeza), Centrum Targów Handlowych w Zamorze (projekt Mallorca, Fraile i Revillo).
Architekci hiszpańscy zyskują coraz większe uznanie w świecie, coraz częściej wygrywają konkursy na realizację poważnych projektów. Do grona najpopularniejszych należą Rafael Moneo (projekt galeria sztuki w Sztokholmie i katedra w Los Angeles), Navarro Baldewag (projekt Princeton), oraz zmarły już Enric Miralles (projekt Szkoły Architektury w Wenecji i szkocki parlament w Edynburgu).