Flamenco taniec hiszpański

Początki Flamenco rozwinęły się na południu Hiszpanii, czerpiąc wiele z muzyki takich państw jak Egipt, Maroko, Indie, Pakistan, Grecja, oraz krajów na Bliskim Wschodzie, jak również Dalekim Wschodzie. Eksperci twierdzą iż korzenie flamenco dotarły do Hiszpanii w XV wieku, wraz z przybyciem do Hiszpanii Cyganów. W następnym wieku doszły do niego elementy muzyki arabskiej i żydowskiej. Wówczas flamenco znane już było w górzystych regionach Andaluzjii, gdzie uciekając przed katolickimi czystkami, znaleźli schronienie Zydzi, Muzełmanie i pogańscy Cyganie. Rodziny i główne ośrodki pielęgnujące flamenco przetrwały do dzisiejszego dnia w dzielnicach i miastach założonych przez ówczesnych Cyganów i uchodźców. Zaliczają się do nich takie miasta południowej Hiszpanii jak: Kadyks, Jerez, Alcala, Utrera i barrio Triana w Sewilli. Flamenko wiąże się głównie z historią Andaluzji, jednakże muzyka dotarła także do Madrytu, Estremadury i Levante, również do Katalonii i Barcelony. Wszędzie tam gdzie emigrowali andaluzyjczycy. Miłośnicy tej muzyki prowadzą nieustanne debaty co do czystości swej ulubionej muzyki. Kwestją sporną jest, czy bardziej wartościowe jest wykonanie "gitano" (Cyganów), czy też "payo" (nie-Cyganie). W rzeczywistości przetrwanie muzyki flamenco, to w dużym stopniu zasługa cygańskich, hiszpańskich klanów, które tradycję swojej muzyki przekazywały z pokolenia na pokolenie. Niezwykła siła tego tańca z pewnością odzwierciedla poddawane wielu ciężkim próbom losy ludzi, którzy przez pokolenia, byli zmuszania do życia na skraju społeczeństwa. W muzykę flamenco jest wpisana ich walka o przetrwanie, oraz zachowanie własnej tożsamości kulturowej i odrębności. Obecnie liczba uznanych muzyków "payo", niwiele różni się od artystów "gitano", a pojawienie się na scenie muzycznej artysty z Barcelony, jakim jest np. Vicente Amigo, który nie jest andaluzyjczykiem, ale dorastał w okolicy rozbrzmiewającej muzyką flamenco, złagodziła nieco te debaty.
Po dziś dzień jednak, fundamentalne znaczenie ma fakt, przekazywania tradycji flamenco z pokolenia na pokolenie. Jedna z najznamienitszych i najstarszych śpiewaczek "czystego" flamenco, Fernanda de Utrera, urodziła się w 1923 roku, w rodzinie cygańskiej w Utrerze, głównym ośrodku "Cantaora" (śpiewaków flamenco). Wnuczka tej legendarnej śpiewaczki "Pinini" wraz ze swoją młodszą siostrą Bernardą, także znaną śpiewaczką, urodziła się z flamenco we krwi. Idea dziedziczenia miłości do tej muzyki, stanowiąca niezwykle istotny element wśród jej wykonawców, przetrwała do czasów współczesnych. Nawet członkowie zespołu Ketama, założonej w Madrycie, grupy grającej flamenco z elementami rocka, wywodzą się z dwóch cygańskich klanów, Sotos i Carmona. Flamenco to bez wątpliwości symboliczne zjawisko i najbogatsza spuścizna w muzyce Hiszpanii. Jednakże około 30 lat temu, mimo iż rozbrzmiewało w klubach "Penas" i na mało ambitnych pokazach dla turystów, wszystko wskazywało na to, że ten gatunek muzyczny powoli umiera. Jednakże flamenco triumfalnie powróciło na przełomie lat 80-tych i 90-tych. wzbogacone brzminiami jazzu, salsy, bluesa i rocka, trafiając na listy przebojów i klubów muzycznych. Wykonawcy znowu zdobyli sobie szycunek i popularność. Początki popularności flamenco sięgają końca lat 60-tych XX wieku. W tym okresie rozpoczął swe występy, nieżyjący już słynny śpiewak El Camaron de la Isla, a gitarzysta Paco de Lucia, pierwszy nadał flamenco nowe brzmienie. Obydwoje muzycy wychowani byli na flamenco, jednakże ich gusta muzyczne sięgały poza Hiszpanię, do cieszących się popularnością na cały świecie rocka, jazzu i bluesa. Po nich pojawili się kolejni artyści, powstały tak sławne grupy jak: Raimundo Amador, Ketama, La Barberia del Sur, Nina Pastori, Navajita Platea. Pod koniec lat 90-tych powrócili tacy artyści jak Enrique Morente i Jose Merce. Morente uznawany za króla flamenco wydał w 1996 roku, wraz z jedną z czołowych grup sceny rockowej Lagartija Nick, wydał nowy album zatytułowany "Omega", na którym słychać połączenia starych i nowych wpływów. Jose Merce kooperował z Vicente Amigo, w tej chwili uznawanym za jednego z najbardziej utalentowanch muzyków, głównie z powodu wielkiego wyczucia w synkopowaniu. Wspólnie wydali płytę "Del Amanecer". Paco de Lucia uznaje Amigo za kontynuatora swej nowatorskiej gry.

Innymi młodymi muzykami grającymi flamenco są: Miguel Poveda, Duquende i Ginesa Ortega. Wszyscy oni pochodzą z katalońsko-barcelońskiej sceny flamenco, nie przez przypadek XXVIII Konwencja Sztuki Flamenco w 2000 roku odbyła się w Barcelonie. Na uwagę zasługuje też artysta Juan Manuel Canizares.
Choć w dalszym ciągu trwają spory co do ustalenia pochodzenia flamenco, pewnym pozostaje fakt, iż jego reguły powstały w XIX wieku. Wiadomo, że od połowy tego stulecia, do początku XXI wieku przeżywało ono złoty wiek, świadczą o tym jedne z pierwszych udokumentowanych nagrań, zarejestrowanych w latach 30-tych. Wtedy powstały tzw. "cafe cantantes", tradycyjne bary z własnymi zespołami wykonawców flamenco (cuadros). Jedną z najpopularniejszych była Cafe de Chinitas w Maladze, uwieczniona w wierszu Gabriela Garcii Lorki "A las cinco de la tarde" (O piątej po południu). Lorca porównuje w nim flamenco do walki z bykami, twierdząc, że obydwie sztuki, łączą głęboko zakorzenione uczucia, przebłyski niespodziewanego geniuszu i możliwość ucieczki ze społecznego i finansowego marginesu.
Sztuka flamenco Flamenco grane jest na "tablaos", fiestas, w barach i na "juergas"-imprezach o charakterze prywatnym. Poblika andaluzyjska stawia muzykom, tancerzom i śpiwakom bardzo duże wymagania, dlatego poziom wykonania flamenco, nawet w najbardziej skromnych i biednych klubach jest zwykle bardzo wysoki. Zachęta i doping publiczności mają dla artystów ogromne znaczenie, są bowiem oznaką, że wykonywane przez nich utwory, docierają głęboko do słuchaczy. Zdarza się, że dzięki temu, osiągają najwyższy stopień wykonania, czyli "duende"-absolutne zrozumienie i połączenie z publicznością, oraz ocenę miary swojego profesjonalizmu. Pieśni często wyrażają ból i walkę silnych emocji. Najczęściej głos śpiewaka, odzwierciedla głos gitary, której zadaniem jest utrzymanie "campas" (rytm). Ma się wrażenie, że ludzki głos i gitara, wzajemnie się inspirują, wspomagane przez "jaleo"-klaszczących w dłonie "palmas", strzelających palcami "palillos" i okrzykami wydawanymi przez wykonawców w różnych częściach danego utworu.
Publiczność towarzyszy muzykom, pokrzykując dla zachęty OLE!, kiedy wykonanie utworu, dochodzi do momentu kulminacyjnego. Zdarzają się też inne, czasem dość dziwne zawołania. Wzbudzający podziw taniec, może być nagrodzony okrzykiem "Viva la Maquina escribir" (Niech żyje maszyna do pisania), ponieważ obcasy tancerki poruszają się tak szybko, że odgłosem przypominają stukanie na maszynie do pisania.
Gitara flamenco Wcześniej gitara była tylko instrumentem towarzyszącym, jednak na początku XX wieku, zaczęła się powoli przeradzać w instrument solowy, czerpiąc jednocześnie wpływy z klasycznych i latynoamerykańskich szkół. Największym gitarzystą tamtego okresu był Ramon Montoya, który zrewolucjonizował rolę gitary w muzyce flamenco, wprowadzając harmonizację i różne formy "arpeggios", praworęcznej techniki gry, zapożyczonej z gry na gitarze klasycznej. Wraz z Nino Ricardo i Sabicas pozwolił gitarze, stać się niezależnym instrumentem w muzyce flamenco. W latach 60-tych ubiegłego stulecia zadanie to kontynuował Manolo Sanlucar, uważany przez wielu "aficionados" (fanów) za najdoskonalszego pod względem technicznym, gitarzystę swojego pokolenia. Kompozycje Sanlucara pozostawały w kręgu czystego flamenco, nie zahaczając o rock i jazz, eksperymentując za to z akompaniamentem orkiestry.
Najsłynniejszym ze współczesnych muzyków flamenco jest bez wątpliwości Paco de Lucia, który z końcem lat 70-tych, nadał tej sztuce zupełnie rewolucjonalne brzmienie, wprowadzając do gry elementy i instrumentarium jazzowe. Jako "payo" czyli nie-Cygan, mając zaledwie 14 lat, zdobył swoją pierwszą nagrodę muzyczną, a wkrótce potem zaczął towarzyszyć wielu znakomitym muzykom, w tym wielkiemu Camaronowi de la Isla. Po powrocie z Brazylii, gdzie zetknął się z bossa nova, rozpoczął wprowadzanie do flamenco zupełnie nowych elementów, a w latach 70-tych założył sekstet, w skład którego weszła gitara elektryczna, latynoska perkusja, flet i saksofon. W ostatnich 25 latach współpracował z wieloma jazzowo-rockowymi muzykami, takimi jak: John McLoughlin czy Chick Corea. Jego własny zespół, w którym gra również brat Paco, Pepe de Lucia, z powodzeniem tworzy jedno z najbardziej oryginalnych i rozpoznawalnych na całym świecie brzmień flamenco.
Charakterystyczny dla siebie styl gry wypracowało większość współczesnych gitarzystów, których można podzielić na dwie główne grupy: akompaniatorów i solistów. Wśród tych pierwszych do najbardziej uznanych, zalicza się Tomatito (ostatni akompaniator Camarona), Manolo Franco i Paco Cortes. Z kolei do najbardziej uznanych solistów należą bracie Pepe i Juan Habichuela, Rafael Riqueni, w mistrzowski sposób łączą tradycję z nowatorską grą flamenco, Enrique de Melchor, Gerardo Nunez i Vicente Amigo. W roku 1984 hiszpańska prasa okrzyknęła mianem Mozarta flamenco, zaledwie siedmioletniego gitarzystę, Jeronima Maya.
Pieśni flamenco Klasyczny repertuar obejmuje ponad 60 pieśni tzw "cantes" i tańców "danzas". Są wśród nich zarówno utwory solowe, jak i dla większej ilości wykonawców, z towarzyszeniem instrumentów, oraz a capella. Różne style śpiewania flamenco (palos) pogrupowane są według podobnych tematów melodycznych na trzy główne kategorie: cante grande, do których należą pieśni typu jondo, cante chico i cante intermedio, plasująca się między tymi dwoma. Upraszczając do jondo i chico zalicza się odpowiednio najtrudniejsze i najłatwiejsze pieśni pod względem technicznym, jak i interpretacji emocjonalnej, chociaż wszystkie formy, nawet te najprostsze, mogą być wykonane z wielkim oddaniem, wyrażającym całą ich głębię i złożoność. Cante jondo (czyli głęboki śpiew) to najstarsze i najczystsze flamenco. Takie właśnie wykonywane są przez największych artystów, których tony wychodzą "z głębi duszy", niesione przez pasję i ubrane w przebogatą ornamentykę wokalną. W rzeczywistości te kategorie działają na zasadzie umownej i niewielu artystów flamenco, przestrzega muzykę, przez pryzmat podziału. Dla nich liczy się tylko, czy wykonanie było dobry, czy złe. Do głównych palos zalicza się soleares, siguiriyas, tangos i fandangos, ale w rzeczywistości jest ich znacznie więcej i często powiązane są z miejscem pochodzenia: malaguenas (Malaga), granainos (Grenada) lub fandangos de Huelva. Tak jak różne jest pochodzenie palos, tak różna jest ich tematyka przewodnia. Przykładowo tematyką wywodzącą się ze złotego wieku siguiriyas jest zwykle śmierć, a ich wykonanie przypomina psalm żałobny, przepełniony krzykami rozpaczy. Inaczej jest w przypadku tanga, sevillanas, fandangos i alegrias, które wyrażają wielką radość. Sevillana powstała w średniowiecznej Sewilli, jako ludowy taniec wiosenny, jego słowa śpiewane były przy akompaniamencie gitary i kastanietów. W czasie ostatnich kilku lat, tańczenie sevillanas, zyskało ogromną popularność w całej Hiszpanii, w klubach i barach. Oprócz tego tradycyjne tańce odbywają się podczas kwietniowej fiesty w Sewilli, oraz dorocznej pielgrzymki do El Rocio.
Równie silną i nawiązującą do konkretnej pory roku formą flamenco są saetas, pieśni śpiewane na cześć dziewic niesionych na wielkich platformach podczas procesji w Wielkim Tygodniu (Semana Santa). Ich wykonaniu towarzyszy zwykle bardzo duża spontaniczność, w trakcie procesji śpiewak wykonuje saeta, śpiewaną modlitwę, w której zwykle ważnym elementem są momenty ciszy, w trakcie których uczestnicy procesji zatrzymują się. Wśród wykonawców nowoczesnego flamenco najważniejszą i najpopularniejszą postacią ostatnich lat był zmarły w 1992 roku Camaron de la Isla, cuyli po prostu Camaron. Podniósł on cante jondo, wirtuozowski głęboki śpiew do rangi nowej sztuki. Towarzyszyli mu Paco de Lucia i Ramon de Algeciras, a później Tomatito. Camaron na nowo ożywią pieśni flamenco, stając się w ten sposób inspiracją dla nowego pokolenia hiszpańskich artystów.